Tachiwin Models and Datasets
Collection
Tachiwin Models and Datasets • 5 items • Updated • 1
title stringlengths 4 1.82k | body stringlengths 8 9.85k ⌀ |
|---|---|
LIMAPAKGSIN TALAKKAXTLAWANALILATAMAT XALIMAKXTUM PULATAMAT LIMEXICANO | Limapakgsin makgpuntumikanít nak ixmakgpuntuminá ixmapakgsiná lipulatamatni xla lipulatamatni kgalhkitsis (5) ixpapá febrero kata 1917|TATSOKGNI NEMÁ MAKUAMA|Awatá lakkaxtlawaka tamakgpuntumin DOF 26-09-2008.|Xlawán mapakgsiná xla Makgtakgalhná lilakgatúm Xalimapakgsinat, Lakgatawilanít Xtatliwakglhat Makgantaxtunín Xa... |
Likatsin 1 (Art. 1). Nak Xalimakxtum Pulatamat Limejikano wakg tachixkuwit natalipaxawá tamakanajlit nemá mastá ja'é limapakgsin, wakg wa chi nilá malakgtsuwikán xawá nixlajakán, watayá la akxni chu xalilat latá wan. | Liwankaná takgalhintachit nak Xalimakxtúm Pulatamat Limejikano. Takgalhintachinín xala'alakatanu nemá natatanú nak lilakgatúm lipulatamatni nakalakgchán, kaj watayá ja'é xlakata, ixlikstu xawá Iitamakgtayá tapakgsin.|Liwankán katuwayá talakgmakgán la xalikilhtsukut pulatamatalakgawan usu lilakgatúm pulatamatni, chixkú ... |
VII. Talaksakyawá nak ixpulatamankán matakuxtunanín, lakatitayananín ixlakatinkán putumitamakaskujni. | Limapakgsin chu tapakgsin xala nak alakatunu lipulatamatni natalakgapasa xawá ninatalimawaká ja'é talulokgnín nak putapakgsin laktsupulatamat la laktsulakgchanat xlakata namatliwakglha ixtapakgtanun xawá la lakatitayá talakkaxtlawanalilatamat latá lipakgán ixlitalakgachixkuwitkán xawá ixtapakgsinkán. |
VIII. Matlaní katakanajlan latá aná niku tapakgtá Pulatamat. XIakata tlan namakanajlikán namá lakgchanat wakg taliputsanat xawá nak lilakkaxtlawatilhat aná nilakgchán, lichatunu usu lichalhuwa, taskiní namakatikán ixtasmaninkán xawá ixlatamatkán likaknimaka latá talhkawalin nak ja'é Limapakgsin. Matakuxtunanín kanikxni... | Limapakgsin xawa tapakgsin xala nak lakatunu lipulatamatni natamalakatsuki latá litalakgnunit xalikstu talakkaxtlawat chu xalikstutapakgsin nemá tlan talichiwinan ixtalakpuwankán xlakán ixpulatamankán matakuxtunanín latá lakatunu pulatamatni, nachuná ixtapakgsinkán xlakata xatalilakgapasat xla ixpulatamankán matakuxtun... |
A. Ja'é limapakgsin lilakgapasa xawá makanajlí ixlakgchanatkán ixpulatamankán matakuxtunanín xalikstu lakgchanat chu, nachunalitúm tapakgsit xalikstu: | I. Natalatamá latá xlakán tamatlaní xawá tatamakxtumit tachixkuwit, maqa'anat, xatipalhuwa tapuwán chu xalatamat.|II. Natamaklakaskín piwá ixlimapakgsinkán latá tlan talipakgán chu talakkaxtlawá ixtakglhuwitkán, latá wan xaliwakg ixkilhtsukut tapakgsin xla ja'éLimapakgsin, latá talakgachixkuwí xalitamakgtayat tachixkuw... |
IX. Kakgalhputsakán tachixkuwit matukuxtunanin nak xalilakkaxtlawat xlakata namakanajlikán xatalimakgantaxtin nemá kalhkawalikanit nak ja'é lakgtsú tatsokgni. | Xputamakxtumit xkaxtlawananín tapakgsit, xla ixtamakxtumit xkaxtlawananin tapakgsit, xla ixtamakxtumit makgantaxtunanín, xpukaxtlawakán tapakgsit, xla lakatunulatamatni lipulatamatni chu liputapakgsinín, latá aná nikalakgchán ixlitlawatkán, natamalakatsukí xatalakasakkín latá lilaktlawatni nemá nalikgantaxtú ja'é nak t... |
B. Lipulatamatni, Pulatamat xawa liputapakgsin laktsú pulataman, natamakgpuntumí la lakxtum natalatamá matakuxtunanín xawa makgenukan katuwa talakgmakgán, natamalakatsukí pumapakgsin xawá tamakgantaxtú xalakkaxtlawaná Iilatamat nemá taskiní namakanajlí latá wi ixlakgchanatkán matakuxtunanín xawá xalakxtúm ixtatlanitkán... | Xlakata tlan ma'aktujukán katalimaxkgán nemá kataktlawá tachixkuwit xawá Ixpulatamankán matakuxtunanín, mapakgsinanín takgalhí xatalimakgantaxtin:|I. Matayanikán ixlitatlanitkán nak ixpakganatkán matakuxtunanín xlakata lilakgchan namatliwakglha xalakatsú lilakgtaxtutaman xlakata natatlaní ixlatamatkán tachixkuwit, lakx... |
Likatsin 2 (Art. 2). Pulatamat Limejikano watá akgtúm chu nilá mapitsikán. | Pulatamat kgalhí lakkaxtawilat Ihuwalatamat litsukunít nak ixpulatamankán matakuxtunanín wa amá nemá takilhwakanancha nak ixpulatamankán ti ixtalamana ju'ú nak pulataman akxni tsukulh takgchipawilín chutá makgtakgalhnít ixpumapakgsinkán xatachixkuwit, lilakgtaxtutamat, xalatamat xawá talakkaxtlawanalilatamat, usu kana ... |
II. Talakapastakni nemá nalalakgchipalin amá takgalhtawakga nachipaxnán nak xakgantaxtun litatlanit xla tlan takatsin, nalitayá malakgsputú li'aktlinklhwan, xawá latá tu tlawá. | Nachunalitúm:|a) Lakxtumilatamat nawán nalikatsiyáw lakxtumilatamat nilá watá xatalakstuka xalimapakgsin xawá tamakxtumitapakgsin xatipalhuwa tapuwán, pi nachuná la xatamakxtumit latamat nemá kanikxniwá lipuwaná la makikán tumin xawá tatlaní ixlatamatkán tachixkuwit.|b) Lilakgatumlipulatamatni nawán, la akxni ni'anán t... |
VI. Ti atunu natlán natamastá takgalhtawakga latá tipalít wi. Latá talaklhkawalín nak tapakgsín, Pulatamat namastá xawá namakgenú xatalilakgapasni ixlitapalhin limakanajlit xatakgalhtawakga nemá katlawakán xalikstunín pukgalhtawakga. La amá nak xalikilhtsukut, xalikilhmaktúm, xalikilhmaktúy xawá xalimakgalhtawakgená ta... | a) Mastakán takgalhtawakgat la lichiwinán xataskujut nimá lichiwinán ixkilhmaktúy tatsokgwilin chu xalitapitsi II, nachuná taskiní nalimakgantaxtikán xatalakkaxlantapuwán chu xatalakkaxlantaskujut nimá lichiwinán xalitapitsi III, chu|b) Pulh limakglhtinankán, latá chuná taskiní, xlimakanajlit ixlipumapakgsin pulataman ... |
Likatsin 3 (Art. 3). Wakg tachixkuwit kgalhí lakgchanat nakgalhí takgalhtawakga. Pulatamat -lipulatamatni, pulatamatni, Ixkilhpulakni Pulatamatni xawá liputapakgsinin-, namastá takgalhtawakga xalikilhtsukut, xalikilhmaktúm xawá xalikilhmaktúy. Takgalhtawakga xalikilhtsukut, xalikilhmaktúm xawa xalikilhmaktúy tatlawán x... | Takgalhtawakga nemá nakaxtlawá pulatamat nalipakgán litatlanit la wakg xatatlawán ixlilatamat tachixkuwit xawá namalhuwí nak ixlá, nachuná ixlitapaxkit pulatamat xawá xalikatsin xatalalimakgtayan xlitilanka kakilhtamakú, nak xakstutapakgsit xawa nak talakkaxlan.|I. Makanajlí likatsin 24 xalikstu xatalipawan, amá takgal... |
Likatsin 4 (Art. 4). (Yaj makuán tatsokgwilin xlawán). | Chixkú xawá puskát lakxtúm nak ixlakatín tapakgsin. Ja'é namakgtakgalha xalakxtúm xawá ixlitatlanit litalakgapasni.|Wakg tachixkuwit takgalhí lakgchanat nakatsí ixlikstu xawá makatsinikán la chalí xawá la ixlipajlit ixkamanán.|Wakg tachixkuwit takgalhí lakgchanat maktakgalhkán xla xakalitatlanit Tapakgsín nawán xatamak... |
Likatsin 5 (Art. 5) Nilá ti mamakgxtekgekán nemá yaj taskujut litanutit, pustan usu taskujut nemá matlaní, kaj wa talimakanajlit. Xalitlawat ja'é kalikstu tlan naliwankán la wan talakkaxtlawat tamakgatanksat, akxni kalakatakinikán ixlakgchanatkán atunú ti, usu xlakata talakkaxtlawat xalimapakgsinat, akxni wankán latá w... | Tapakgsín nalakkaxtlawá akgatunu lakatunu Pulatamatni, neje amá litanut nemá maklakaskín lilakgapalan takgalhtawakga xlakata tlan skujkán, latá tu taskiní litlawat xlakata tlan makgamakglhtinankán xawá mapakgsinanín nemá natamaxtú.|Nilá ti limawakakán natlawá taskujut liktsu akxni ni'itxtapálh xokgonikán, xawá akxni xl... |
Likatsin 6 (Art. 6). Tlawakán latá tu lakpuwankán nilá ti natlawanikán taputsanan usu tapulhkawilín, watayá akxni kalakatakí litatlanit, ixlakgchanatkán atunu natlawá akgtúm talakgalhín usu laktanú lakatitúm latamat xakakapulhuwa; lakgchanat xla likgalhtinat natlawakán latá talhkawalinit nak tapakgsin. Lakgchanat xla t... | Xlakata natlawakán lakgchanat xla tamakatsinin, Lipulatamatni, Pulatamatni chu Ixkilhpulakni Pulatamatni, latá xlakán kalakgchán tu natatlawá natatokgokgé xalikilhtsukut:|I. Wakg tamakatsinín nemá kgalhí katiwá mapakgsiná, pulatamat chu kgantaxtun xawá limakxtumitapakgsin xalipulatamatni, lakatunu pulatamatni chu putap... |
Likatsin 7 (Art. 7). Wa talakgachixkuwit la likstu tsokgnankán chu makgpuntumikán tatsokgni latá xakatuwá. Nipala akgtúm tapakgsin chu nipala mapakgsiná tlan malakatsukí, nalichiwinán, chu nilá skin lixokgon tsokgnanín usu maxtunanín, nilá maktujú xalikstu tamaxtut, nemá nikgalhí ixlisputut nemá watiyá talakgachixkuwit... | Tapakgsin itstaknanín natawán la akglít limakgantaxtin tapakgsin nataskiní lakapalhnamakglhtinankán nemá nitsiná litlawakán litalakapun xatalakgalhín putsokgni katamaknukán nak pulachin stananín, “xtamananín”, aktlawananin chu paks chalhkatnanín aná nitaxtunit tatsokgni nemá malakapukanít, taskiní chu pulha namakanajli... |
Likatsin 8 (Art.. 8). Ixtajkujni mapakgsinanín xawá makgtayananín xakakapulhuwa natalakgachixkuwí ixtatlawat lakgchanat xataskín, ja'é taskiní natlawakán nak xatatsokgni, xakalakatitum xawá talakgachixkuwit; kaj watayá tlan natamaklakaskín amá lakgchanat tachixkuwit xala nak lipulatamani. | Latá tu naskinkán natawilá akgtúm talakkaxlan xatatsokgni xla mapakgsiná wa tiku kilhchanikanít, wa chiyú xla lakgchán namakgtsininán laktsú kilhtamakú taskinit. |
Likatsin 9 (Art. 9). Nilá maktujukán xalakgchanat putumilakán usu tamakxtumikán kalitlán latá tu xlakata watayá kalitlán. Kaj wa watayá tachixkuwit xala nak Lipulatamatni tlan tatlawá xlakata natapakgtanú nak lakkaxtlawana lilatamat xalak pulatamat. | Nilá natamakxtumí talatná makgtakgalhnanín, kgalhí lakgchanat talakchiwinán. Nilikatsiyáw, nixlikana, chu nilá laktlawakán akgtúm tamakxtumit nemá xla lakpuwama tlawá akgtúm tamakgskín osu tlawá akxni puluj talá akxni wi talhuwit chatúm mapakgsiná, pala niwanikán laklixkajnit tachiwín ja'é nachuná nitlawakán lichuxun o... |
Likatsin 14 (Art. 14). Nipala akgtúm tapakgsin tlan namaklakaskinpalakán akxni wi ti nitlán tu tlawanima. | Nilá ti makglhtikán ixlikstu usu latá tu kgalhí, takgchipawalin usu lakgchanat, watayá tlan takgantaxtin tapakgsit nemá lislán ixlakatinkán pumakgatanksan nemá xkilhta walikanít, aná niku namakgantaxtikán xataskinit tamakanajlin xla tatlawatilhat chu latá wan tapakgsin nemá tlawakanit xapúlh tu lanít.|Nak takgantataxti... |
Likatsin 16 (Art. 16). Nilá ti slakgkán nak ixtachixkuwit, ixlitalakgapasni, ixputawilh, ixkapsnat usu ixtakgchipawalin, watayá xla katatsokgnI tamapakgsin xla tayanit mapakgsiná, nemá lichiwinán chu makamajá xatuku xlikana xla lilakkaxtlawatilhat. | Nilá chutá walikán tachipanat watayá mapakgsiná xaputsananín xawá nilakapulanít talakapun xlakata akgtúm talakgalhín nemá tapakgsin chuná wan, xataxokgon talakgalhin amá tapatin xalikstu chu tawilana xlilakgapaskán nemá tamalakatsukí xlakata lanít amá talakgalhín chu xakxlakán aná wanít xlakata xayawakanít tlawalh usu ... |
Likatsin 17 (Art. 17). Nilá tiku natlawá talakkaxlan pi watayá ixlakata, chu ninatlawá katalaktayamin xlakata nalikgawá ixlakgchanat. | Wakg tachixkuwit takgalhí lakgchanat natlawanikán talakkaxlan natlawá pumakgatanksanín nemá lilakskulunku xlakata natlawakán latá namakachán xawá latá wan tapakgsín, namastá tunkán ixtalakkaxlat xatakgatsín chu nití tatayá. Ixtaskujut chutá xataskiwán, litamakgxtakga, liwankán xatalaktlawán xaputsananín.|Tapakgsín nata... |
Likatsin 18 (Art. 18). Watiyá akxni anán talakgalhin nemá lakgchán xlikstu tapatin xla likstu tlan tamaknukán kaj xatsiná talakgachinun. Aná niku wi ja'é tunu aná niku makuán .xalimasputut tapatín chu alakatunu natawilá. | Xalakxtumtalakgnut pulachin natatalakxtumí latá wi taskujut, xatamasinitilhan, takgalhtawakgat, tlanilatamat xawá takgamán nemá namakuán natanupalà lakgxokgonà nak katachixkuwit xawa tsakgsakan yaj natlawà takgalhìn, akxilhkàn xalitamakgtayan nemá limakatapaxa litapakgsin.Lakchajàn natamakgatsí ixtapatinkàn alakatunu l... |
Likatsin 19 (Art. 19). Nilá tlawakán akgtúm tachipán nak ixlakatín putsaná mapakgsiná nalitawaká latá namakachán tutumpuxamakutúy horas, latá litsukú akxni ti liyawakanít limakamastakán, kananimatlaní xali'akgtúm tlan talakgachinut la li'án aná ninawankán: talakgalhín nemá liyawakán limalhkapukanít; niku lalh, kilhtama... | Xapumakgamakgtayan kakapulhuwa watayá tlan naskiní makgatanksaná kajxatsiná talakgachinut akxni tunu xalitamakgtakgalhni nì'akchán xlakata nalitamakgtayakán ixtamakamastat timakgtanunit nak takgantaxtun tapakgsit, latá li'ama xataputsán, xatalikgawa ti makgakatsankán, xamalulokgnanín usu xalak pulataman, nachuná la akx... |
A. Xla ixliwakgni ixlikilhtsukut: | I. La li'án takgxtakgajni taskiní nakgalhí xatalakkaxlan tuku lakgonít, makgtakgalhkán tiku nitú tlawanít, tliwakglh lakán ti tuku tlawalh namapatinikán xawá tu ya takgalhín tlawalh tlan kaxtlawakán;|II. Wakg takgaxmatni natlawakán nak ixlakatín makgatanksaná, nilá ti ixlakgxokgo wa nak kalipaxaw xawá xatalaklhkán lima... |
III. Xlakata kamakatsnika, latá akxni chipakán chu latá akxni tamakamastá nak ixlakatín Pumakgamakgtayan Katapulhuwa usu makgatanksaná, latá tu liyawakán xawá ixlakgchanat nemál akgchán. Akxini wa' amá' ixtlawananín talakgalhín, putsaná mapakgsiná nawalí xlakata tsekgmakika ixlukuwiní xawá ixlilakgapaskán malakpuwaná. | Tapakgsín namalakatsukí litamakgtayan xpalakata ti liyawakanít, patiná usu lakgaxokgoná, nemá tlan namakgtayá nak taputsanat chu tokgokgekán talakgalhín nak xlimakanajlit xtlawananín talakgalhin; |
V. Nalakgxakgonán nak xakakapulhuwa takgaxmatni xlakatín chatúm makgatanksaná usu pumakgatanksan. Tamakgpuntumit tlan malakgtswikán watá akxni talaksakualin latá laklhkawalí topakgsín, xlakata ixlitamakgtágalhni lilakgatumilipulatamatni, xmakgtakgalhná kakapulhuwa xtamakgtakgalhnikán ti kamakgakatsankán, malulokgnanín ... | Nak xtatlawanin talakgalhín, latá tu tlawakanitá nak xkilhtsukut taputsán tlan natakgalhí ixtapalh tamakanajlit, akxni nilá malhuwikán nak takgantaxtin tapakgsit usu anán tajikuat xlakán malulokgnanín usu ti makgakatsankán. Xapulha nilaktlawá ixlakgchanat ti liyawakanít xlakata nimatlaní xawá makamastá limakanajlin nem... |
VI. Wakg namakamaxkikgokán ixlilakgapaskán nemá naskín xlakata ixlikgawan xawá namakuán la li'an. | Ti liyawakanít xawá ixlikgawaná tlan natatanú aná ni tsokgwalikanít taputsán akxni ti xlawán chipakanít chu akxni makgamakglhtiputunkán ixtakgalhapalan usu kgalhputsanankán; nachunalitúm akxni yaj xlawán tamakamastá nak ixlakatúin makgatanksaná tlan takxila amá tatsokgwalin, latá xkilhta xlakata makaxa ixtalikgawan. La... |
IX. Nikxni anán tu xklakata natalakglhmaní nak pulachin usu tachipán, kaj xlakata nixokgokanít ixtaskgaw xlakán likgamananín usu tunu tu litúm tamasakuanín tumin, kaj xlakata xatalipawan xatachixkuwín usu tunu tu litúm tu xlakata napiwá. | Kajxatsiná talakchawatanulh nilá litawaká kilhtamakú nemá awatá kitawilá tapatín lata' lhkawalí tapakgsin amá talakgalhín nemá makamaja la li'án xawá nikxni katilitawakalh liwaká akgtúy kata, watayá nemá ixtalakghmanin wa xlakata xalitlawat lakgchanat xla ixtalikgawat ti pakgtanunít. Latá makachanít ja'é xalisputut niw... |
B. Xlaká xlakgchanatkán wakg tachixkuwit ti liyawakanít: | I. Nemá litatlaní ti nitÚ lin akxni yalaklhkawalinikán ixlitawakat la talakgxokgonat nemá mastá makgatanksaná nemá litalakgalhín;|II. Kgalhapalakán usu takgalhtsekgkán. Latá akxni chipakán namakatsinikán tuku xlakata lichipaka xawá kgalhí lakgchanat aksnatawilá, watá nilá nemá namaklakaskinkán lilaktlawakán. Liwankán x... |
II. Tamakgtaya Pumakgamakgtayan Xakakapulhuwa; xlakata wakg namakgamakglhtikán xalakgapaskán usu maklakaskinat xalimakanajlit nemá kgalhí, la nak takgalhputsán xawá latá la li'án xlakta natlawakán lilakapalan, xawá lakatitayanankán nak takgantaxtin tapakgsit chu tamaknú tamaklakaskinín latá nemá tamakatakaxlí tapakgsín... | Akxni Pumakgamakgtayan Xakakapulhuwa lakpuwán xlakata nitaskiní natlawakán xalilakapalan, namalulokga xawá namakamaja ixtakgalhpuspitni; |
IV. Kakaxtlawanika talakgalhín. Nemá chuná maktinní, Xapumakgamakgtayan Xakakapulhuwa taskiní natlawá chu naskín kakaxtlawanika xatalakgalhín, xawá nilimaktikán xkalata ti makgakatsankán usu ti talatlawakanít tlan titúm naskín, xawá makgatanksaná nilá matsankgenaní lakgxokgoná wa' amá nakaxtlawaní para wilinitá akgtúm ... | Tapakgsin nawalí la lilakkaxtlawatilhat xalakapala xlakata natlawá talakgxokgón xlmakanajlit likaxtlawakán xla talakgalhin; |
V. Xatamakgtakglhni xla ixlilatamat xawá xakgatunulitúm ixlikstu ixlilakgapaskán la chi chuné: akxni liktajkú ixk'atakán; akxni wa' amá talakgalhín xla talaktayamit, takgalhamatsalin usu xtlawananin talakgalhin; xawá akxni ixtachiwín makgatanksaná taskiní xlakata ixlitamakgtayan, makgtayakán la chi nak ixlakgchanat xla... | Xapumakgamakgtayan Xakakapulhuwa nawalí ixlitamakgtayan kamakgtakgalhkán ti kamakgakatsankán, ti katalatlawakanít, malulokgnanín xawá latá wakg tachixkuwit nemá tapakgtanú la li'an. Makgatanksananín natawalí talimakgtakgalhan xatlán tamakgantaxtit xa ja'é xlitlawat. |
C. Latá ixlakgchanatkán ti makgakatsankán usu ti talatlawakanít: | I. Makglhtinankán takgastakayawan xalimapakgsin; tlan makatsinikán xlakata ixlakgchanat nemá ixlakata malakutsukí Limapakgsin xawá, akxni naskín, tlan makatsinikán la li'ama ixlilakkaxtlawatilhat.|III. Makglhtinankán, latá nak litalhkatayan xla talakgalhin, tamakuchín xawá xlitalakpuwan xalakapala;|VI. Skinkán xalitatl... |
Likatsin 21 (Art. 21). Xataputsán xla talakgalhín lakgchán Pumakgamakgtayan Xakakapulhuwa chu makgtakgalhnanín nemá natatlawá ti kalima xawá takpuxkunima ixtatlawat ja'é tatlawan. xla tapatinkán. | Xatatlawán xla tapatín nak ixlakatinkán pumakgatanksanan lakgchán xla Pumakgamakgtayan Kakapulhuwa. Xatapakgsín nawán la nimá ix'akstukán tlan natatlawá tapatin nak ixlakatín putsaná mapakgsiná.|Xatawilit tapatin, ixtalakgxtapalikán xawá xatamakgapalan wakg ixlakán xawá watiyá xla putsaná mapakgsiná.|Lakgchán laklhkawa... |
II. Nali'án nak takitaxtun xtlawananín talakglhín, talakgalhín tlanitalatamat, takgalhamaqatsalin, takgalhán putlaw chu tastán tachixkuwit, nemá taliminachá takgalhín: | a) Amá nemá tamaklakaskín katuwá usu takgantaxtun xla talakgalhín, kana latá niwanikanít xtakgxokgón nemá nawán xtatlawat takgxtakgajni, kaj wa na'anán xatatakgatsín xlakata naliwankán nemá nilakatitum tatlawalh tu lalh.|b) Amá nemá nitamaklakaskin, katuwá usu takgantaxtun xla talakgalhin, kaj wa kamaklakaskinkanít usu... |
Likatsin 22 (Art. 22). Kaliwankán tamakgnin, tapatin, tamakgatsankgenlakliwat, takitstalat, xtutu, nipala tasnokgni, takgxtakgajni xanematá, xalitawakán taxokgotalakgalhin, makglhtinankán xawá tunulitúm kajtasilh tapatin chu talitaxtuyachá. Wakg tapatín likxtum nawanachá amá talakgalhín nemá namapatiní chu xatlán xalim... | Ninalakpuwankán makglhtinankán takgalhín xla chatúm chixkú akxni xalakapalalitapakgsin xla litaxokgotalakgalhín usu talakgaxokgon, nipala akxni, xalakapalalipakgsin chatúm putsaná mapakasiná xla taxokgon talipaw tachixkuwin, talakapun xatamakgapalan akgtúm talakgalhin. Nachunalitúm ninalakpuwankán makglhtinankán nemá n... |
Likatsin 24 (Art. 24). Wakg tachixkuwit kgalhí xlikkstu xlakata tu litanú, tu lipawán pusikulan nemá xla lakgatí xawá tlawá ixtalalakgachixkuwit, ixtalipawan usu talakgachixkuwín, kaj wa nitlawá akgtúm talakgalhín nemá tapatin tlawá tapakgsin. | Tamakxtumit nilá litlawá tapakgsin nemá tamalakatsuki usu taliwan pusikulan.|Xtatlawat talakgaskgoyun pusikulan xakakapulhuwa nakatlawakán latá limakaminít tamakxtumikan nak pusikulan. Nemá kajkxní katlawakán natakgokgé latá wan tapakgsín. |
Likatsin 25 (Art. 25). Lakgchán Pulatamatni akpuxkún nak xlalistakni xalilakgatumlipulatamatni xlakata litamakgtayá, xlakata ja'é xakgtuminika nawán xawá lantawilá, namatliwakglha Xatakgpulhkat xla Lilakgatumlipulataman chu xlitlawan, xalakxtumlilatamat chu xalimatayanin, xalimapalhin, xatamastakan, lilakgtaxtutamat xa... | Pulatamatni namakatakaxa, nakpuxkún nalimakgtayalinán chu akchixlinán xatatlawat xalilaktaxtutamat xalilakgatumipulatamatni, xawá nakalín latá chuná chu namapalhí xla tatlawat nemá skinkán tuku lakaskinkán liwakg nemá tatiyanikán nemá mastá ja'é limapakgsin.|Nak xalitastakat xalilakgtaxtutamat lilakgatumpulataman tatam... |
A. Pulatamatni namakaxa akgtúm lakxtumtalakgnut xla tamakatakaxni lakxtumlatamat xla xalistakni xalilakgatumlipulatamatni nemá limaxkí tapalhin, litliwekge, tamakgapalit xawá talakxtumit xatastakni xla lilakgtaxtutaman xlakata ixakstutapakgsit xawá xatalakxtumlatamat ixlilakkaxlanalilatamat, tachixkuwit xawá lilatamat ... | Xalipumakgantaxtin xla talakpuwanataskujut xalilakgatumlipulatamatni nemà tatanumana nak ja'é Limapakgsin natalakkaxtlawá xatalilakgchan. Xatalakkaxlan tapuwán lakxtumlatamat nawán. Latá natapakgtanú pulhuwa tachixkuwit napukí talakpuwán xawá taskiní xla tachixkuwit xlakata katawaknukán nak talakkaxlantapuwán xawá lita... |
B. Pulatamat nakgalhí akgtúm Lakgxtumitamalakgnut xalilakgatumlipulatamatni xla tamakatsinin Lilakgaputlakgan chu Lilakatiyat nemá ixlilakgapaskán nalikatsikán talimakanajlit. Xlakata Lipulatamatni, Pulatamat, Ixkilhpulakni Lipulatamatni xawa Putapakgsin laktsupulatamat, ixlilakgapaskán nemá tanuma nak lakxtumtalakgnut... | Xatalipaw xla talakkaxwilin chu katakpukunit amá Lakxtumitalakgnut nakxilhlín akgtúm limakgataxtuninanin nemá kgalhí ixakstutapagsit tamakaskujni xawá xakxilhlitlawat, litachixkuwit xalimapakgsin chu xlakgstu xtakgalhit, nemá tiku lakgchán xlakata nalakgchipalín ti masinitilhakán, xalali'anat chu limakgpuntumin xla tam... |
I. Watayá limejikano ju'ú xalakgawán usu xla taskíw pulataman xawá tachixkuwit limejikano takgalhí lakgchanat natamakglhtinán, xatatlajat xla tiyat, chuchut xawá tamatlanín usu pala makglhtinám taskintaskujut xatamaxtun xla xputawilh'anat xawá chuchut. Pulatamat natlán kamaxki napiwá lakgchanat amá xala'alakatunu, latá... | Pulatamat xalakxtum xatalakaskín xakakapulhuma xalak ixpulakni xawá, xatalikilhtsukun xalalimakgtayan, natlán, la xatakgantaxtintapakgsit xla Ixpumakgamakgtayan Mapakgsiná xakxilhná, nakamaxki ta lakaskín amá Pulatamán xala'alakatunu xlakata katamakglhtinalh, lata ana ni lakatúm wi ixputawilh ixtatliwekglhat Lipulatama... |
IV. Xatatamakxtumit stananin xla lankatatamawat tlan takgalhí tiyat xala katukuxtu kaj wa watayá lata ixlitilanka nemá taskini latá namakgantaxtí ixtalakaskín.Nikxni xatatamakxtumit nemá ja'e lichiwinam tlan natakgalhí nak takgalhín tiyat nemá puskujkán katukuxtu, makgastaknákitstanká usu kakiwin nemá liwaka, tilanka n... | Piwatiyá tapakgsin nakamalakatsukí la li'an xatatsokgwalín xawá talhkawilin nemá taskiní nakgantaxtú lata wan ja'e litapitsi. |
VI. Lakatunupulatamatni xawa ixkilhpulakni Lipulatamathi, nachuná putapakgsinlaktsu pulatamat wakg ixlitilanka Xtapakgsittachixkuwit, natakgalhí li'akgskgalalata tlawan xlakata natalhualo magklhtinam xawa natakgalhí wakg takgalhín makga'anat nemá taskini xla limakua xakakapulhuwa. | Tapakgsin xla Lipulatamatni, xawa xla Lakatunupulatamatni latá nixlakán xtapakgtattapakgsit, natalakkaxtlawá la kitaxtú nemá maklakaskinkán kakapulhuwa la agkchipawalí xla takgalhín xaliskstu, xawa lata wa ama tapakgsin mapakgsiná xalakpulhkawalina natlawá piwatayá xatakgalhapalan. Ixtapalh nemá nawalikán la xatapuxokg... |
VII. Lilakgapaskán takgalhín tapakgsín xla laktsupulataman lichalhuwatiyat xawa limakxtumitiyat chu makgtakgalhkán ixtakgalhín tiyat, la xla pulataman xawa la xla puchalhkatni. | Tapakgsin namakgtakgalha xatakchán xla tiyat xlakán matakuxtunanín.|Tapakgsin, li'akxilhma xatalakgachixkuwit xawa xatamatliwekglhat ixlatamat pulataman xla lichalhuwatiyat, xawa pulatamat, namakgtakgalha tiyat xla pulataman chu lakatitumnalín xatamaklakaskin tiyat, kakiwín xawa chuchut nemá maklakaskínkán xawa provisi... |
VIII. Makatsinikán nitu limakuat: | a) Wakg tamakamaxkín tiyat, chuchut xawa kakiwín ixlakán pulatamán, titsuntín chu lilankán pulataman, nemá tatlawanit xanapuxkún ixlilakkaxlanapulatamat, Mapakgsinanín xalak Lakatunupulatamatni, usu atunu katiwayá mapakgsiná xalakatsú akxni akglhtinpusa lata' wan nak Tapakgsin xla 25 xpapá' junio kata 1856 xawa xamakga... |
XV. Nak Pulatamat xalimakxtum Limejikano liwankán natawila'lakatilankatiyat. | Natakgachakgxi aktsutakgalhín limatakuxtin liwankán nemá ni litawaka latá lichatúm akgkitsispuxám hectáreas xla tamunún usu kachitwa xatlan usu la ixtachumá xatipatunu tiyat.|Xlakata xtachuná nawán naputlekgékán akgtúm hectárea xla tamunun akgtuy liwaka xla makgatunu, akgtati liwaka xla agostadero nemá liwaj xatlán xaw... |
XVII. Ixtamakxtumit Makgantaxtuninanín xawá ixpukaxtlawantapakgsit xalak lakatunupulatamatani, latá amá nixtapakgtattapakgsín, natamaxtu tapakgsin nemá natamalakatsukí xalilakkaxtlawatilhat xla tamapitsin xawá tamakamastat xla tatilankit nemá nalitawaka xalitapitsin nemá tawilana nak litapitsi IV chu XV nak ja'e takats... | Xatakgataxtún namapitsí chu namakamastá ixpuchiná latá tlawama chu namakachán akgtúm kata taputlekgén latá xlawán makatsinika. Latá akchán tamakachanit xatakgetaxtun nimakamastakanit, xalistat natlawakán xalikta ixtapalh nak kakapulhuwa. Nalakxtumlitum, nalakgachixkuwikán xatalipaw ixlakgchanat nemá litakaxli tapakgsin... |
Likatsin 27 (Art. 27). Ixkgalhiná tiyat xawá chuchut nemá tawilana latá nikitapakgta titsuntinpulatamatni xalilakgatumlipulatamatni, lakgchán lata ixkilhtsukut Lilakgatumpulataman, nemá kgalhinít chu kgalhí lakgchanat kamakamaxkí tatlajat wa ixlakán ixlikstukán, malakgawanima ixpuchiná xalikstu. | Tamakglhtinán (watayá tlan tlawakán tu xlakata xataskinit kakapulhuwa chu katapuxokgon litamaxokgon.|Lilakgatumpulataman kamikxniwá nakgalhí lakgchanat xla ixkgalhiná xalikstu xatipatunumaklakaskinkán xla xatatakgatsin xlakgstunín nemá tlan xla takgchipawalin, xlakata natlawakán lakxtúm tamakgputumin xla lhuwatakgalhín... |
Likatsin 28 (Art. 28). Nak pulatamat xatamakxtumit limejikano liwankán na'anan takgchipawalin, la (las, sic, DOF 03-02-1983) prácticas takgchipawalin, los estancos chu limakgxtakgkán talakgaxakgon lata wan tapakgsin. Nachuná nalilinkán amá Ia (las, sic DOF 03-02-1983) nakaliwankán a título xla tamakgtakgalhni xla pulat... | Nachunalitúm, tapakgsin lijikua namapatini, chu mapakgsinanin tlan natatlawaní nak taputsán, wakg tamamakxtumin usu takgchipawalin lichatúm usu lichalhuwa listat nemá maklakaskinkán xawa kgalhí lilakgchat limakxtukán ixtapalh; wakg talakkaxlan, lilakkaxtlawatilhat usu tatalakgxtumit xla makgalananín, tlawananín, stanan... |
Litamapitsin 1 | Xla Xalimakgtayat Tachixkuwit|Likatsin 10 (Art. 10). Tachixkuwit nemá talamana nak pulatamat xalimakxtum limejikano takgalhí makgtakgalhná xalilakgatúm lipulatamatni. Tapakgsin lipulatamatni namakgantaxtí tuku xlakata, latá lakaskinkán chu neje yaj pulataman aná ninakamaxkikán talakaskin tachixkuwit tlan natalilatapul ... |
III. Titalakgawan alakatunu,ixkamankan limejikano nema tasakkinit ixpulataman limejikano, nema xatiku sakkinit limejikano chu nema xatsé sakkinit limejikano chu IV. Titalakgawan nak ixpulakni pákglhat chu nak ixpulakni putakgosuputlaw xamejiko, xapulanikni usu xapustan. | b) Limejikano xatasakkin: |
Likatsin 30 (Art. 30). Titalakgawan ju'u aná nitapakgsi pulataman Mejiko xawa ti sakkí ixpulataman limejikano wa amá kalilakgapaskan limejikano. | a) Limejikano xatalakgawan:|I. Titalakgawan nak ixlitilanka pulataman Méjiko, nitatiyanikan xalaníku ixtikukan.|II. Titalakgawan alakatunu pulataman, ixkamankan titalakgawanit ju'u nak Méjiko, nema xatiku xalakgawan liméjiko chu xatsé xalakgawan liméjiko.|I. Xala'alakatunu nema kamatlaninikanit xlakata xalaju'u natawan... |
Likatsin 32 (Art. 32). Tapakgsin nalakpulhkalin lanakgantaxtu litapakgsin limejikano nema kapaxtakgnikan limejikano nema xala'alakatunu chu nawali limapakgsin xlakata nina'anan takglhuwit ti kgalhi xamaklakatuy pulataman. | Akxni tinalimamakkikan ta'akpuxkun natatiyanikan latalaklhka nak limapakgsin, taskini ti ju'u xalakgawan nakapaxtakgnikan ama tamamakkit nachuna taskini ninatalakgxtapali ixlipulatamankan. Ja'e talaklhkan nanatamaklakaskin akxni chu nalaklhka tapakgsit ixtamakxtumit makgantaxtuninanin, Akxni aks tutanan nakpulataman, n... |
Litamapitsin II | Xalimejikano |
Likatsin 33 (Art. 33). Xala alakatunu xala lilakgapaskan tinimakgstokga talakaskinit nema lichiwinan likatsin 30. Takgalhi ixlitamakgtay tachixkuwit nema makamasta ixli'akgtum litamapitsin I, Xlawan li'akpuxkun, xa ja'e limapakgsin; makgantaxtunina nakgalhí litlewekge tlan natlakgaxtu nak tilanka tiyat xalimejikano, xa... | Xala alakatunu nila natamakgpakgtanú nak ixlitapakgsit nak pulataman Méjiko. |
Litamapitsin III | Xala alakatunu xala |
Likatsin 34 (Art. 34). Kalilakgapaskan tachixkuwit limejikano lakchixkuwín chu lakchaján nema , tamakgatsi ja'e talakaskinín: | I. Nema tamasputunit akgkutsiyan kata, chu|II. Nema takgalhí tuku talilakgtaxtutamá |
Likatsin 35 (Art. 35). Tutlan tatlawá tachixkuwit: | I. Natamakgpakgtanú ixpulhkayawakan napuxkun;|II. Tlan nakalhkayawakan nak katuwaya ta'akpuxkut xaputum tachixkuwit , chu tatalhkataya nak katuwaya taskujut, kanikxniwa natatiyanikan la wan tapakgsit;|III. Tlan, tatamakgstokga likstu xlakata tlan natapakgtanu nak putum taskjut nema matlaní pulatamat xalimejikano;|IV. T... |
I. Natatatsokga nak ixputsokgkin putapakgsin laktsu pulatamán, chu namatsokgonán tuku kgalhi la ixtiyat, ixtaskujut, chu tuku litanú, nachunalitum natatsokga nak talakgtsokgkintachixkuwit, la lhkawali tapakgsit. | Xatamakgstokgni chu xalitlawan kanikxniwá natlawan xatatsokgkin tachixkuwit chu tamaxtut kapsnat nema makanajli xatachixkuwit limejikano, ja'e tamakgtay xaliwakg, chu ixlilakgatay maktini xapuxku tilanka pulatamat chu tachixkuwit la talhkanit nak tapakgsit. |
Likatsin 36 (Art. 36). Ixlitlawat tachixkuwit limejikano: | II. Natatsokga nak makgtakgalna' xalilakgatum lipulatamatni;|III. Nalhkayawanan nak pulhkan latalhkawalin nak tapakgsit.|IV. Naliskuja tuku nalilhkayawa tachixkuwit nak kakapulhua lipulatamatni, nikxni chuta katiskujli; chu|V. Nalisjuja ixmakgtayana puxku xalaktsu pulataman an'a nilama, taskujut xalilhkayawan chu xalak... |
II. Pala tititum taya latamá akgkitsis kata nak alakatunu pulatamán. | B) Tachixkuwit limejikano makgatsankgakán akxni: |
Likatsin 37 (Art. 37). Niti limejikano ju'u xalakgawan namakglhtikan ixpulakgawan. | A) Limejikano titasakkinít ixlimejikanukan tlan natamakgatsankga akxni:|I. Nasakkipala tunu pulatamán, usu pala litaxtu nak kakapulhuwa xlakata xla xala'alakatunu, chu pala namaklakaskin litaxtun kápsnat xala'alakatunu, usu natamakamasta ni alakatunu, pulataman chu|I. Timakglhtinan litayan xala alakatunu xalá pulatamán... |
VI. Akxni wi tapakgsit natlawakan akgtum ta'akgxtakgajnit nema ixmachokgokanit. | Tapákgsit nalhká akxni natsankgá, chu xamakgapitsi akxni namachokgokan ixmaktinitkan tachixkúwit chu la nataxtuni ixtalakgalhit. |
Likatsin 38 (Art. 38). Ixmaktinitkan chu tamakgtay xlatamatkan xatachixkuwit tachokgo akxni: | I. Tinimakgantaxtí, chu nimatlaní talitlawat, nema lichiwinan likatsin 36. Ja'e takgchokgot namakgapala akgtum kata, chu nanawalinikan takgxtakganat nema maktini la talhkanit nak tapakgsit;|II. Tiliyawakanit tamakgnin chu talakgalhin nema maktini ta'akgxtakgajnat nak pulachin, natatiyanikan lata akxni tlan tamakgnuka n... |
Litamapitsin IV | Xatachixkuwit limejikano |
Likatsin 39 (Art. 39). Xatakpulhkat kinpulatamatkan likilhwaka nak ixtachixkuwit. | Lata ixlitatlewekglhit xaliwakg likilhtsukuyachá nak xtachixkúwit chu nalitamakgtaya nak ixlatamat. Tachixkuwit kgalhi kanikxniwa tamaktinit nalakgxtapalí chu nalakkaxwalí la natapakgsi nak ixpulataman. |
I. Tamakxtumitni lilakkaxtlawanlilatamat ta'akxila ixtalakaskikann lika'akapulhuwa; tapakgsit nawán lanatali'an chu tuku nataskini akxni natatatsokga naklimakanajlit, chu la natapakgtanú nak pulhkayawan. Tamakxtumitni lilakkaxtlawanlilatamat xala ju'u kmejiko natakgalhí lakgchanat natapakgtanú nak ixpulhkayawan nak lak... | Tamakxtumitni lilakkaxtlawanlilatamat takgalhi ixminitkan natamamakgpakgtanú tachixkuwit nak lakxtúm latamat, natamakgtayanán nak tamakxtumit pulataman chu naktamakxtumit tachixkuwit, natamatlaní ja'é nak tapakgtanut ktaskujút xakakapulhuwa, natatatiyaní la talhkan nak ixtapuwankán Chu xalitalhkan, likstu, tanks, chu x... |
II. Tapakgsit nakalimakgtaya tamakxtumitni lilakkaxtlawanlilatamat xala ju'u xlakata natakgalhi lilakxtúm maklakaskinit xlakata tlan natatlawa xtatlawankan nachuna' nalhka niku natakilhawaka ixtalaktlawkan tamakxtumitni lilakkaxtlawanlilatamat chu ixpulatapulinkan xalilhkayawan, nakalimakgtayakan tumin xakakapulhuwa ch... | Talaktláw xakakapulhuwa xalaktamakxtumitni lilakkaxtlawanlilatamat nema nitamakgatsankga ixtatsokgnikan akxni titaxtokgo makgatunu lilhkayawan, nalimakgtumikan tumin nema lilhkakanit nalakkla nak ixtatlawkan xalikanikxniwa, nema limaklhtinankan litalhkatayan nak pulhkayawan, chu nema litalhkanita ama lakkla. Namakamast... |
III. Tamakxtumitni lilakkaxtlawanlilatamat xala ju'u natakgalhi lakgchanat natamaklakaskin kanikxniwa likilhchanat. | Xapulakatum A. Ixpukgantaxtun lilakxtúm talhkayawan watiyawá nakpuxkun akxni napulhkawalikan kilhtamakú nema maktiní kilhatumpulatamatni nak makgatpuchiwin chu makgatpukxilhni nema lakgchan ixmaktinitkan chu natatlawá la kamaktini la uchu wi chu la talhkan nak tapakgsit:|a) Akxni xlawankú tsuku xpulatapulinkan chu akxn... |
IV. Tapakgsit nalhka talhkankilhtamakú akxni nalá xatalhkayawan chu akxni nalá xatalaksakni titatayaputun nak taskujut xakakapulhuwa, nachuná xalitapaksit xapulatapulin litalhkayawan. | Xatamakgapalit xapulatapulin akxni nala xatalkkayawat xapuxku xtapakgsit tachixkuwit, ixtalakkaxtlawananíntapakgsit, ixlakkaxtlawananín tapakgsit xalipulatamatni namakgapala tatipuxamakaw chichiní, akxni watiya natatalhkataya ixlakkaxtlawananín tapakgsit xalipulatamatni, xatalatapulin namakgapala tutumpuxamakaw chichin... |
V. Xalitlawat talhkayawan xalakpulatamatni maktiní nakxika xakpuxkuná lipulatamatni chu nalitlawakan akgtum limakgantaxtunina nema wanikan xpukgantaxtun lilakxtum talhkayawan nemá makamaxkikanit xalitlewekge litlawat chu xmaklakskinit, nachu akgxni nalilhkayawakan já'é limakgantaxtina tapakgtanú ixtatlewekglhat ixlakka... | Xpukgantaxtun lilakxtumtalhkayawan nakpuxkun nak pulhkayawan, xlikstu nalaklkayawa, natlawalintilhá xlimakgataxtin; nakgalhi xalaklankapuxkunanín, xalatsupuxkunanín, xamakgamakgtayananín chu xamakgtakgalhnanín. Xatamakxtumit liwakg xlawan na'akpuxkun chu natalilakgnú chatum puxku xastakayawaná, chu chatsiyan xastakayaw... |
VI. Xlakata nala tapakgsit lata taskini nak tatlaw chu nak takgantaxtin nak talhkayawan; natawala xaliputalakapun lawan já'é limapakgsin chu tapakgsit . Já'é putalakapun nawan lanalitamakgxtakga lata kilhmakatunu talhkayawat chu namatlewekglha xlakgchanatkan tachixkuwit nak xalakaxtlawat xlilatamatkan nak putalhkayaw, ... | Akxni natalakapukan, nak xatalhkayawan la wan limapakgsin usu litapakgsin, nikatitachokgol tuku xlakata litalakapumaka. |
Likatsin 41. Laktsu pulataman chu latamananín talimakgantaxti ixtakpulhkatkan ixtamakxtumit makgantaxtininanín akxni chu taskini, nachuna' lakatunu pulataman, akxni tatapapakgsí nak xpulatamankan, la talhkanit nak limapakgsin xalilapulatamatni chu limapakgsin lata alakatunu wi pulataman nak Méjiko, ja'é tapakgsin nikxn... | Akxni natasastín ixtatlawekglhat ixlakkaxtlawananin tapakgsit chu ixtatlawekglhat makgantaxtunina' nalá akgtum talhkayawan la wan ja'e talilhakin tapakgsit. |
Litamapistin I | Xatakpulhkat kinputalakgawankan chu la natapakgsi|Likatsin 40 (Art. 40). Ixtapuwan tachixkuwit limejikano tamakgstokgnit nak putum ixtapakgsit tachixkuwit xatalakasit, xalakxtúm latamat, lilapulatamatni, lilakgnú pulatamatni nema xikstu tatapakgsi lata talilamana nak ixkilhpulaknikan; pichu tatamakgstokgnit nak putum p... |
Likatsin 42 (Art. 42). Tilanka tiyat xalimejikano makachan: | I. Nemá litalakgnu lilapulatamatni;|II. Titsuxikstutiyat, nachuna tamakxtumxokge chu xputachokgonlatamananin xalakpupunu';|III. Xatitsuxikstutiyat Guadalupe chu xa Revillagigedo nema tawalana nak tilankachuchut xalitsankgan,|IV. Xkilhtsukut katiyatni chu xkilhpulakni xtampin pupunu' xatitsuxikstutiyat,xputachokgonlatam... |
Likatsin 44 (Art. 44) . Kachikin Méjico Ixkilhpulakni Lipulatamatni, aná tawalana Ixlitatlewekhlhat lipulatamatni, chu na aná wi puakpuxkun ixlititsuna Estados | Unidos Mexicanos. Nalitapakgsi ixtiyat nemá kgalhi, chi pala talaksija já'é litatlewekglhat xalipulatamatni, natawila nak lakatum pulataman nak Kaxtum Méjiko, la nalhkani Ixtamakxtumit makgantaxtuninanín. |
Likatsin 46 (Art. 46). Lakatunu pulatamatni tlan talatalakkaxla akxni talatalalin nak ixlitapitsinkan chu nikatilalh já'é talakaxlan pala nimatlani Ixputamakxtumit ixlakkaxtlawananín tapakgsit. | Akxni nilakxtum tawilá tapuwan tlan tamakati Ixputamakxtumit ixtalakkaxtlawananín tapakgsit. Chu ja'é tamakxtumit nakatataxtuní la lichiwinan likatsin 76 ,aktsu litapitsin XI , xá ja'é limapakgsin.|Ixtalakaxtlawatkan ixpulakkaxtlawakantapakgsit anatiyata nakitaya chu nitinalakataki. Lanka ixpulakkaxlantalakapun tlan na... |
Litamapitsin II | Nemá litalakgnu lilapulatamatni chu xatilanka tiyat xalimejikano|Likatsin 43 (Art. 43). Nemá lilakgnú lipulatamatni nak ixlitilanka Méjiko lakatunu pulatamat tawilana: Aguas Calientes, Baja california, Baja california Sur, Campeche, Coahuila, Colima, Chiapas, Guanajuato, Guerrero, Hidalgo, Jalisco, México, Michoacan, M... |
Likatsin 49. Xaliwaka tatlwekglhat xakapulatamananín limapitsikanit nakxtatlaw: nak ixtatlewekglhat ixlakkaxtlawananín tapakgsit, ixtatlewekglhat makgantaxtunina' chu ixtatlewekglhat putsana'. | Nila tatamakxtumi putuy chu liwaka já'e litamatlewekglhit nak chatum chixku usu puskat xlakata usu putum xlakata, nachu ninalitawaka nak ixlitalakkaxtlaw tapakgsin nak chatum xlakata chixku, watiya akxni chu snun taskini, nalitawaka ixtatlewekglhat makgantaxtunina , la lichiwinan tapakgsit nak likatsin 29 . Nikxni litu... |
Litamapitsin I | Xatapitsin xalitatlewekglhat |
Likatsin 50 (Art. 50). Xalitatlewekglhat ixlakkaxtlawananín tapakgsit xala Méjiko paxtakgnikan Tamakxtumit xaliwakg, natatapitsi kilhmaktuy xputamakxtumit ixlakkaxtlawananin tapakgsit, putum xa'ixlakkaxtlawananín tapakgsit chu xaputum ixtalakkaxtlawananíntapakgsit. | Likapitsin I|Xatalhkayawan chu xatakaxtawalan tamakxtumit |
V. Nikxni, akgtum Tamakxtumit lilakkaxtlawanlilatamat tlan nakgalhi lata nak maklakatuy xlakata xlakaxtlawananín tapakgsit lataixliwakg kilhmatsiyan xlakata lata tawalanit lilhkayawan la xlititsuna Méjiko. Já'é tapakgsit ninalakgchán | Tamakxtumit lilakkaxtlawanlilatamat nemá tlajanit nak lilhkayawan lata lakatunu wi pulhkayawan xalikstu; chu |
VI. La lichiwinan nak limapitsin III, IV, chu V uchu lichiwinaw, xlakkaxtlawananin tapakgsit nema litayat xatapakgsit nema nakgalhtaxtú akxni namakgpitsikgokan, natlawakán lalichiwinán limapitsin IV usu V nakamaxkikan xamakgapitsi Tamakxtumit lilakkaxtlawanlilatamat tiku kalakgchan lata lakatunu pulhkayawan la kamaktin... | Litapitsin 55 (Art. 55). Xlakata xlakaxtlaná tapakgsit nawankan taslikini: |
III. Xala kpulataman nawan ana nilhkayawamaka usu litalakatsu chu aná wi nawam ixpulataman lata akgchaxan papa' akxni natalhkataya. | Xlakata tlan natawala nak xataspittatsokgni xalilhkayawat xlakaxtlawana tapakgsit, taskini xala nawan akgtum lakatunu pulataman ana nixlitsuna wi lakatum putalhkatayan usu litalakatsu ana lama nawan akgchaxan papa xlakata lata nakitaxtu talhkayawan.|Xalitalakatsu nimatsankga tiku niwi xlakata akgtum taskujut lilhkayawa... |
V. Nixapuxku wanit nawan nak pumapakgsin, limapakgsin maxki xatakpulhkat, chu niliya nawan xmakgamakgtayana lanka mapakgsina, nachu nixapuxku wanit nawan tilakgaya akgtum pumapakgsin xala ixmakni lipulatamatni usu pumakgtayan xalaxmakni pulatamatni xalipulatamatni, tlan nawan pala namakgxtakga ixlitayat 90 chichini xla... | Niliya nawán xmakgtayana lanka ixpulakkaxlan talakapun xatilanka pulataman, nimatanksanatapakgsit, ni ixmakgamakgtayana pumakgatanksan xalitalhkatayat ixtatlewekglhat putsana xalipulatamatni, xapuxku satakayawaná usu stakayawana xalitalhkatayat nak liwakg pustakayawan, xalakatunu usu xapulakatunu xapukgantaxtun lilakxt... |
Likatsin 53 (Art. 53). Xatapitsin xlititsuná 300 xalakatunu pulhkayawan xalikstu namaxtukanachá xatapitsi lata wi tachixkuwit nak pulataman Méjiko nak 300 lata lichiwinaw. Xatapitsi xalakatunu pulhkayawan xalikstu xala lakatunu pulatamatni natatiyanikan nema uku lanit tatsokgnin liwakg nak tachixkuwit, chu nikxni lakat... | Akxni nalá talhkayaw 200 ixlakkaxtlawananín tapakgsit xalitalhkayaw xatapitsi chu nalá xaspit xatatsokgni xalakatunu pulhkayawan putum putum xatalhkan xatalhuwit talhkayaw nak pulataman Méjiko. Tapakgsit nawan la natalakgnú tapitsit já'é putum putum xatalhkan.|Litapitsin 54 (Art. 54). Xatalhkatayan 200 ixlakkaxtlawanan... |
Likatsin 56 (Art. 56). Ixtatamakxtumit ixtalakaxtlawananín tapakgsit nalitastokga chaxan puxamatsiyan xtalakkaxtlawananín tapakgsit, nemá nak pulakatunu pulataman chu nak ixkilhpulakni lipulatamatni, chatuy nalilhkayawakan xalikstu talhkayaw chu chatum nalitaya nemá natatiyanikan lata maklhtinalh litalhkatayan. Xlakata... | Xa puxamakutuy xtalakkaxtlawananín tapakgsit nemá tsankga kalhkayawakan la taskiní natatiyanikan xatixtum tatsokgni lata tatalhkatayan nak lakatum putalhkatayan nak ixlitilanka pulataman Méjiko. Tapakgsit nawán la nali'an chu la natlawakan ja'é talhkayawan.|Ixtamakxtumit ixtalakkaxtlawananín tapakgsit wakg natatalakgxt... |
Likatsin 59 (Art. 59). Ixtalakaxtlawananín tapakgsit chu xlakaxtlawananín tapakgsit nema talitayamana ixtamakxtumin makgantaxtuninanín nila xlimakgtuy natalitayapala lata tixtum an kilhtamakú. | Xpuxokgokan xtalakkaxtlawananín tapakgsit chu xlakaxtlawananín tapakgsit tlan tunkan nakalhkayawapalakan liwaj xakanaxliwanat, akxni niskujnit xlitayan; chu xtalakkaxtlawananín tapakgsit nachuná ixlakaxtlawananín tapakgsit nema taskujnit nila talitaya xapuxokgo lata tunkan. |
Likatsin 60 (Art. 60). Pumapakgsin xaliwakg nemá walikanit, nemá lichiwinan nak likatsín 41 nak ja'é limapakgsin, chu la lichiwinan tapakgsit, nalichiwinan akxni tlan lanit talhkayawan xatlawananín tapakgsit chu xatatlawananín tapakgsit lata lakatunu pulhkayawan xalikstu chu lata pulakatunu pulataman; namasta xalimakan... | Akxni nalichiwinankán xalimakanajlit talhkayawan, chu namakamastakan xalimakanajlit chu nakaliyawakan xtlawananín tapakgsit chu xmakgtayananín tapakgsit , tlan mastakan nitamatlanit chu lakatakikan nak pumapakgsin xalitalhkayawat ixputatlewekglhni putsana, lawan litapakgsin.|Tunatalakkaxtlawa pumapakgsin nemá lichiwina... |
Likatsin 61 (Art. 61). xtlawananín tapakgsit chu xtatlawananín tapakgsit nití kaliwanií tunatawan akxni tatlawamana ixtaskujutkan, chu nilá kalitasamakatikan tutalichiwinalh. | Xapuxku lata lakatunu xputamakxtumitkan xtlawananín tapakgsit namakgtakgalha xlakata ninakalakatakikan chu nitinalakatitsala xputlawakan tapakgsit. |
Likatsin 63 (Art. 63). Xputamakxtumitkan ixlakkaxtlawananin tapakgsit nilá tamalakki ixtamakgstokgotkan chu tatlawá ixtaskujutkan pala nilakxtum tatawila , liwaka itat lata xlichalitkan; pi nemá tawilana natatamakgstokga la lichiwinan tapakgsit chu nakamakatasatikan nemá nitawilana ixli'akgtum papa', chu nakamakxkatsin... | Natamakgachakgxi xkakata xtlawananín tapakgsit usu xtatlawananín tapakgsit nemá ninata'an nakxpuskujnikan akgkaw chichini tixtum ya lata chali chali chu niwán tuku xlakata chu usu akxni niskinit talakaskin nak xputamakxtumit, chu namakatsininankan nak xaputamakxtumit ixtlawananín tapakgsit , natamakgxtakga lakgtsu xlit... |
Likatsin 64 (Art. 64). Xtlawananín chu xtatlawananín tapakgsit akxni ninata'an makgtum nak ixtaskujutkan chu ninatamatlani túku xlakata nitaliálh usu akxni nikamaxkinit talakaskin ixputamakxtumitkan, ninakgalhi talakgchan namatajinan akxni niskujnit.Likatsin 65 (Art. 65). Tamakxtumit xtlawananín tapakgsit natatamakgsto... | Ja'é nak makgtuy tamakgstokgot natalichiwinan, natalakpulhka chu natalhkawalí tapakgsit nemá namakilhtsukiyacha' nak xapuxku makgantaxtunina' chu nak ixputamakxtumit makgantaxtuninanín, chu natalakkaxtlawa nemá kamaktiní la wan ja'é limapakgsin.|Lata makgatunu tamakgstokgot nak xputamakxtumitkan xtlawananín tapakgsit n... |
Likatsin 66 (Art. 66). Lata makgatunu tamakgstokgot namakgapala lata taskini xlakata tlan natamasputú tukaliyawakanit la wan tapakgsit nemá ukú lichiwinaw. Xlawan tamakgstokgot lata namakgapala ninalakatitsala ixlikgalhkukitsis diciembre pewa amá kata, tlan talakglhmani watiya akxni matsukí ixtamamakkit Lanka Puxku xal... | Pala xputamakxtumit ixlakkaxtlawananin tapakgsit nitamatlaní nitalakaskin xlakata nasputa tamakgstokgot akxni talhkan kilhtamaku, nalakkaxtlawa Lanka Puxku xalak pulatam Méjiko. Likatsin 67 (Art. 67). Tamakxtumit usu akgtum xputamakxtumitkan ixlakkaxtlawananín tapakgsit akxni natawila akgtum tuli'akxilit natatamakxtumi... |
Likatsin 69 (Art. 69). Akxni nataliki xlawan tamakgstokgot xatalhkan kata kata xaxkaxtlawananín tapakgsit, Xapuxku mapakgsina' xalipulatamatni namakamasta' xtatlaw xatatsogni , aná níku nawan la wi xatalakpulhkawalín xalikakapulhuwa nak xatilanka pulataman Méjiko. Akxni nataliki' tamakgstokgot xalakapala xatamakxtumit ... | Putunu xlakkaxtlawananín tapakgsit nalakstilhlikgalhtawakga amá tatlaw chu tlan makgskin puxku xalipulatamatni xlakata kamatilankilh tachiwín nakxtatsokgni xaxtatlaw, natalitlawa xatatsokgni ja'é xtaskinkan chu natlan tatasaní xmakgamakgtayana' puxku xakalipulatamatni nemá taskiní, ixlikgawana pulatamán, chu xanapuxkun... |
Likatsin 70 (Art. 70). Wakg tu natalakkaxtlawá xtlawananín tapakgsit nalitamakgxtakga xatapakgsit usu litapaksin. Tapakgsit usu litapakgsin nemá nataxtuyacha' nalimakatsinikan xatatsokgni lanka puxku xalipulatamatni chu natalimakanajlí ixtamakgstokgnikan xanapuxkun xtlawananín tapakgsit , xamakgatsokgnanín lata putunu ... | Tamakxtumit xaxtlawananín tapakgsit natamaxtú tapakgsit nemá natalitapakgsi chu níkula nataskuja.|Tapakgsit na wan, la natatamakxtumí xtlawananín tapakgsit, lata tawilana tamakxtumit lilakkaxtlawanlilatamat xlakata tlan natawan xtapuwankan, xlakatakan chu tutalakgatayanit.|Ja'é tapakgsit nila makgenukan chu nanitaskini... |
III. Ixkaxtlawananín tapakgsit xalak pulakatunu pulatamat. | Xalimakilhtsukit tapakgsit nema masta xapuxku mapakgsina xalipulatamatni (xapuxku mapakgsina, sic DOF 05-02-1917) xalipulatamatni Méjiko, ixpukaxtlawan tapakgsit xapulakatunu pulatamat usu xatlawananín tapakgsit natitaxtu nak litalhkatayan. Nemá natamasta xtlawananín usu xatatlawananín tapakgsit , natalita'an la wí lit... |
Likatsin 71 (Art. 71). Ixlimakilhtsukit tapakgsit usu xalakapala tapakgsin kalakgchan: | I. Xapuxku Mapakgsina' xalipulatamatni Méjiko;|II. Xtlawananín chu xtatlawananín tapakgsit; chu |
C. Xalimakilhtsukit tapakgsit usu litapakgsin nemá maspita xapuxku mapakgsiná wakg usu xalakgtsu xatakxilhni ana niku makaminkanitacha ama limakilhtsukit. Chu taskiní nalichiwinampalakan (,sic DOF 05-02-1917) chu pala natamakanajlí kilhmaktutu xlakata lata xliwakg, namakampalakan nak putamakxtumit chu na'axilhpalakán. ... | Xalilhkat tamakilhtsukit chu usu litapakgsin xalakapala nalhkakan xalikstu. |
J. I (J, sic DOF 24-11-1923). Xapuxku mapakgsina xalipulatamatni nila natlawa ta'axilhtit chu talakkaxtlawan nak tamakxtumit usu ixpulakkaxtlawan tapakgsit, akxni tlawamaka talhkayawat usu lilakpulhkawalin, nachuna' akxni xtlawananín tapakgsit natawan xlakata tlan malakgsikan chatum lanka puxku xalak lipulatamatni nemá... | Nanila nakalitlawa xalakapala tapakgsit kun xalimakgpuntumin xalakapala xatamakgstokgot nemá natamaxtú xtlawananín tapakgsit titaliyana tamakgtakgalhat.|Litakapitsin III|Túku tlan tatlawá xtlawananín tapakgsit |
Likatsin 72 (Art. 72). Wakg xtakilhtsukut tapakgsit usu litapakgsin xalakapala, akxni xatalakkaxlan nixalikstu lata lakatum putamakxtumit, taskini nalilakchiwinankán nak xamaklakatuy xputamakxtumin xkaxtlawananín tapakgsit, nalita'ankan la lichiwinan xatapakgsin likgalhchiwin la nalá, xniku nalá, níkula nakitaxtu nak p... | A. Akxni namatlanikan akgtum xatakilhtsukut tapakgsit nak ixputlawakan tapakgsit níku kilhtsukucha', natitaxtú xalakatum xlakata nalikgalhchiwinankan. Pala ja'e namatlani, namakankan nak xalanka mapakgsina xalipulatamatni, ja'é pala matlaní namakgpuntumikán xalakapala.|B. Natamakgachakgxi xlakata matlanilh xapuxku xapu... |
III. Tamalakgnú laksasti lakatunu pulatamatni nak xlitapitsin nema waja , akxni taskiní: | 1o. Nemá liputum usu liputuminitni nataskin xlakata katáwi sasti lakatunu pulatamatni, nakgalhi Kana 120, 000 tachixkuwit.|2o. Kamakanajlikan nak ixlakatin ixlakkaxtlawananín tapakgsit xlakata takgalhi tamalakaskinit nema natalilakgtaxtu nak ixlilakkaxtlawan lilatamat.|3o. Kakgaxmatkan ixpulakkaxtlawan tapakgsit xala p... |